Pasi raketat ruse filluan të binin mbi Ukrainë në orët e para të 24 shkurtit, shumica e mediave evropiane raportuan detajet e përgjakshme të sulmit të gjithanshëm të paprovokuar të Vladimir Putinit.
Në Hungari, megjithatë, agjencia shtetërore e lajmeve, Zyra Telegrafike Hungareze (MTI), mori një qëndrim tjetër. Në vend të përdorimit të fjalës “luftë”, ata e përshkruan atë si një “operacion ushtarak rus”, një formulim afër frazës operacion special ushtarak të mandatuar nga Kremlini. Gjatë pesë ditëve të para të luftës, agjencia me ndikim iu referua si “operacioni ushtarak rus” 431 herë, sipas Zsuzsanna Wirth, një gazetare në median hetuese Direkt36, e cila ka studiuar se si qeveria kontrollon MTI-në.
Vetëm pas kritikave, MTI filloi të përdor fjalën “luftë” në mbulimin e saj.
Për vite me radhë qeveria e Viktor Orban-it ka qenë një nga aleatët më të mëdhenjë të Vladimir Putin-it në BE, me pikat e bisedave të Kremlinit të transmetuara nëpër mediat shtetërore hungareze. Tani qeveria hungareze përballet me një zgjedhje të ashpër mes Moskës dhe BE-së, megjithëse duket se Budapesti po përpiqet ta ketë atë në të dyja mënyrat.
Përmes një sërë memorandumesh të zbuluara, Wirth zbuloi se si qeveria i kishte thënë prej kohësh agjencisë kryesore të lajmeve të Hungarisë se çfarë të shkruante, nga mbulimi i opozitës ndaj pandemisë COVID deri te Rusia. Temat e ndjeshme ishin jashtë kufijve, duke përfshirë vështirësitë që hasi vaksina ruse Sputnik për marrjen e një licence të BE-së, huanë e Rusisë për të financuar zgjerimin e termocentralit bërthamor Paks II dhe kohën e Putinit në karantinë.
Kur Rusia pushtoi Ukrainën, ai qëndrim pro-Kremlinit u vu nën zjarr. Politikanët e opozitës organizuan një demonstratë jashtë selisë së MTVA, radio-s dhe agjencisë së lajmeve shtetërore hungareze. Në një tjetër protestë kundër luftës, njerëzit bërtisnin “Rusët jashtë” në portat e Bankës Ndërkombëtare të Investimeve të mbështetur nga Rusia, një institucion me rrënjë sovjetike që hapi një seli në Budapest në vitin 2019.
“Kishte një zemërim në Hungari për shkak të mënyrës se si media publike reagoi ndaj kësaj lufte të Rusisë dhe pati edhe protesta, turma të vërteta u shfaqën dhe kishte njerëz që protestonin kundër medias”, tha Wirth. “Unë mendoj se kjo duhet të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim [duke e quajtur pushtimin, një luftë]. Unë mendoj se ata duhet të jenë më të kujdesshëm se më parë. Ata mund të bënin propagandë ruse në mediat publike fare hapur, tani është pak më e vështirë për ta”.
Mesazhi nga Orban ishte më i qëndrueshëm. Kryeministri hungarez dënoi “aksionin ushtarak” të Rusisë brenda disa orësh pas pushtimit, megjithëse ai nuk pranoi të kritikonte personalisht Putin-in. As Orban nuk bllokoi sanksionet e BE-së, megjithëse pati një lëkundje.
Dy ditë para pushtimit, Hungaria zemëroi vendet e tjera anëtare të BE-së kur nuk ishte gati të nënshkruante sanksionet kundër Rusisë. Në një takim të diplomatëve të lartë, përfaqësuesi i Hungarisë as nuk i mbështeti, as nuk i kundërshtoi sanksionet, duke kërkuar nevojën për bisedime të mëtejshme me Budapestin. “Të konsultosh me kryeqytetin është një pretekst për të shpëtuar fytyrën përballë BE-së dhe për të kursyer fytyrën përballë Rusisë”, komentoi një diplomat në atë kohë.
Pas një vonese gjysmë dite, Hungaria ra në vijë. Orban u tha se ishte prekur nga një thirrje dramatike për mbështetje nga presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelenskiy, në një samit të BE-së. Duke folur në lidhje me video, Zelensky u tha udhëheqësve se mund të ishte hera e fundit që ata e shihnin atë të gjallë. “Orban nuk po shtiret, ai u prek nga ajo që po ndodh. Sigurisht që ai nuk është shumë i lumtur që duhet ta bëjë këtë, por nuk po bllokon”, tha një diplomat i lartë i BE-së.
Daniel Hegedus, një analist i politik në fondin gjerman Marshall në Berlin, tha se shumë njerëz kishin pritur shumë më tepër probleme nga Orban. Në vend të kësaj, tha ai, “ne ishim në gjendje të shihnim një riorganizim të papritur me BE-në dhe NATO-n mbi Rusinë gjatë dy javëve të fundit”.
Hungaria, megjithatë, ka refuzuar të mbështesë një ndalim të eksporteve të naftës dhe gazit rus, megjithëse nuk është e vetme. Gjermania, Bullgaria dhe vende të tjera anëtare të BE-së që varen nga rrjedhat e karburanteve fosile ruse kundërshtojnë gjithashtu një ndalim të menjëhershëm të eksporteve të naftës dhe gazit.
Budapesti gjithashtu nuk bllokoi fondet e BE-së për armët vdekjeprurëse për Ukrainën, megjithëse nuk do të financojë vetë pajisje të tilla dhe as nuk do të lejojë që armët të kalojnë mbi territorin e saj. Ai argumentoi se dërgimi i armëve në Ukrainë do të rrezikonte njerëzit në Transcarpathia, një rajon në Ukrainën perëndimore me një numër të madh të popullsisë hungareze.
Duke folur me dhjetëra mijëra mbështetës që valëvitin flamurin të martën, Orban tha se Evropa Qendrore ishte vetëm një “dërrasë shahu” për fuqitë e mëdha dhe nëse Hungaria nuk do të ngrihej në mbrojtje të interesave të saj, ajo mund të binte lehtësisht viktimë e krizës.
“Rusia shikon interesat ruse, ndërsa Ukraina shikon interesat e Ukrainës. As Shtetet e Bashkuara dhe as Brukseli nuk do të mendonin me mendjen e hungarezëve dhe nuk do të ndiheshin me zemrat e hungarezëve. Ne duhet të ngrihemi për interesat tona”, tha Orban në një ngjarje për të shënuar fillimin e revolucionit 1848-49, kur kërkesat hungareze për vetëvendosje u shtypën brutalisht nga ushtritë e dërguara nga cari rus me urdhër të Austrisë në pushtet.
Mbështetja e Hungarisë për linjën e përbashkët të BE-së nuk ishte surprizë për disa zyrtarë në Bruksel. Ndërsa Budapesti ka bllokuar vendime të tjera të politikës së jashtme të BE-së, ajo kurrë nuk ka qëndruar në rrugën e sanksioneve kundër Rusisë. Në mënyrë të ngjashme, biseda për bllokimin e procesit të Brexit nga Orban, një lëvizje që disa komentues britanikë besonin se mund ta ndihmonte Mbretërinë e Bashkuar të siguronte një marrëveshje më të mirë, nuk ishte kurrë asgjë më shumë se aq.
Zyrtarët e BE-së besojnë se Orban po ecën në një vijë të mirë, pasi opinioni publik hungarez luhatet kundër Rusisë në javët e fundit të fushatës zgjedhore hungareze. Megjithëse opozita e bashkuar është pas qeverisë në sondazhe, Orban shihet se kërkon të shmangë kritikat ndaj politikës së tij pro-ruse përpara zgjedhjeve të 3 prillit. Rivali i tij kryesor, Peter Marki-Zay, një konservator i mbështetur nga gjashtë parti opozitare, e ka akuzuar Orban-in se është shumë akomodues ndaj Rusisë dhe Kinës.
“Ne kemi vetëm një zgjedhje: ne duhet të zgjedhim Evropën në vend të Lindjes dhe lirinë në vend të autoritarizmit”, tha Marki-Zay në një tubim të opozitës të martën.
Ndërsa Orban dëshiron të qëndrojë në bord me BE-në dhe NATO-n, ka një mesazh të ndryshëm për audiencën e tij vendase. Makina shtetërore e medias hungareze vazhdon të rikthejë fjalët e Kremlinit, duke minimizuar brutalitetin e luftës. Një “ekspert” i sigurisë kombëtare në televizionin shtetëror e krahasoi Zelensky-n me Adolf Hitler-in; një tjetër drejtues në Pesti, një rrjet privat që merr fonde shtetërore, tha se nuk ekzistonte diçka e tillë si populli dhe kultura ukrainase, ndërsa gjuha ishte vetëm një dialekt i rusishtes.
Të dy shembujt u grumbulluan nga OJQ-ja Atlatszo, e cila gjithashtu raportoi sesi televizioni shtetëror hungarez i përshkroi territoret e kontrolluara nga Rusia në Ukrainën Lindore si “zona midis Rusisë dhe Ukrainës”, një përshkrim që përputhet me narrativën e Moskës, megjithëse jo politikën zyrtare të Hungarisë.
“Mediat pro-qeveritare hungareze, por edhe mediat publike janë ende tepër të dominuara nga narrativat pro-ruse, madje edhe dezinformimi pro-rus është i përhapur në hapësirën mediatike hungareze”, tha Hegedus. “Të ndryshosh narrativën ashpër ose të ndërrosh të gjithë drejtimin, mund t’i shtrojë disa pyetje shumë të pakëndshme partisë qeverisëse në mes të fushatës zgjedhore, të cilat ata do të donin t’i shmangnin.
The Guardian