Për sistemin zgjedhor dhe rolin e liderit të “fortë”

Pinterest LinkedIn Tumblr +
Për sistemin zgjedhor dhe rolin e liderit të “fortë”

Nga Altin Ketro

Çështjet e sistemit zgjedhor kudo hanë debat. Askund nuk ka skema perfekte dhe gjithmonë do gjendet sebepe për ta kontestuar. Më së shumti prej partive humbëse që ia vënë fajin sistemit se përse partia e tyre nuk arriti të fitojë zgjedhjet.

Në Shqipëri kjo gjë është traditë. Megjithatë duhet thënë se politikanët tanë më së shumti ia kanë hedhur fajin manipulimit të zgjedhjeve se sa vetë sistemit. Fundja, të gjithë palët në zgjedhje futen të barabarta me të njëjtin sistem i cili nuk bën diferencime. Problemi ka qenë gjithmonë administrimi zgjedhor, por këtë gjë nuk e zgjidh sistemi por Kodi Zgjedhor.

Është e çuditshme që parti të vogla ose që janë ende projekte politike, po i mëshojnë më shumë çështjes së ndryshimit të sistemit zgjedhor se sa “thembrës së Akilit”, reformës zgjedhore. Është pikërisht kjo e fundit e cila duhet të garantojë rregullat për një proces zgjedhor të drejtë e transparent.

Advertisement

Disa nga problematikat më kryesore që duhet të marrin zgjidhje me reformën zgjedhore janë:

1.Depolitizimi dhe departizimi i komisoneve zgjedhore të votimit dhe numërimit.

2.Tranparenca në fondet e financimit të partive.

3.Garantimi i votimit të lirë pa ndikim nga faktorë të tjerë.

Advertisement

4.Nxjerrja e rezultatit shpejt dhe saktë, brenda 4 orëve nga mbyllja e votimit, duke u numëruar votat nëpër çdo qendër votimi (kjo presupozohet të ndodhë si rezultat i pikës 1).

Çfarëdolloj sistemi zgjedhor që të kemi, nëse problematikat e mësipërme nuk marrin drejtimin e duhur, është naivitet të pretendosh se suksesin do ta garantojë sistemi.

Shqipëria ende nuk ka dalë nga tranzicioni i proceseve zgjedhore problematike. Dhe, deri sa të maturohen ai, Shqipëria ka nevojë për një sistem sa më të thjeshtë votimi. Dhe, ky sistem që kemi aktualisht na e mundëson këtë, sepse ka 4 avantazhe:

Së pari, është i thjeshtë pasi votohet vetëm me një fletë votimi ku listohen të gjitha partitë.

Advertisement

Së dyti, për shak të thjeshtësisë, fletët e votimit numërohen më shpejt.

Së treti, çdo qark përfaqësohet me deputetët e tij.

Së katërti, çdo parti, e majtë apo e djathtë, përfaqësohet me deputetë nga çdo qark i Shqipërisë, duke eleminuar bastionet që s’të jepnin asnjë deputet.

Krijimi i miteve se me lista të hapura partitë do të bëhen më demokratike, nuk i përgjigjet realitet, të paktën atij shqiptar. Iluzioni se një deputet i zgjedhur me listë të hapur do të jetë më i pavarur se sa një deputet i zgjedhur me listë të mbyllur, është i paprovuar deri më sot sepse në të kaluarën kemi pasur sistem mazhoritar dhe s’kemi parë ndonjë ndryshim thelbësor. Kushdo deputet që i vendoset emri në listë, ka qenë i qartë që në fillim të kandidimit të tij që po fitoi mandatin do t’i bindet verdiktit të shumicës vendimmarrëse të partisë edhe nëse do zgjidhej me lista të hapura.

Advertisement

Sistemi me lista të mbyllura sjell kohezion midis kryetarit të partisë si kandidat për kryeministër dhe kandidatëve për deputetë të partisë së tij. Ata luftojnë si një trup i vetëm për një program elektoral të përbashkët që çon në fitoren e forcës politike që përfaqësojnë. Në këtë rast përgjegjësia për mospërmbushjen e programit elektoral i mbetet vetëm një njeriu, kryetarit të partisë që është njëkohësisht edhe kryeministër. Pra ai merr të gjitha kostot që rrjedhin më pas.

Kurse një sistem me lista të hapura, i kthen kandidatët për deputetë në qesharakë sepse nga ambicia për të marrë sa më shumë vota për vete, ata bëjnë premtime përtej çdo mundësie që do të kishte partia e tyre po të vinte në pushtet. Këto premtime të pabaza, që vijnë nga dëshira për fitore, i kushtojnë politikisht më pas kryeministrit, i cili duhet të përballet me zemëratën e elektoratit që ndjehet i gënjyer. Në këtë rast kryetari i partisë, njëkohësisht edhe kryeministër, nuk mban i vetëm përgjegjësinë, por ajo shpërndahet edhe tek deputetët që kanë abuzuar me premtimet.

Ditët e fundit edhe hedhur në “treg” një model i ashtuquajtur “danez”, ku parashikohet edhe korrektimi kombëtar. Në lidhje me çështjen e mundësisë së përfshirjes së korrektimit kombëtar, përveç proporcionalit rajonal që kemi aktualisht, nuk ka asgjë të keqe që të bëhet temë diskutimi. Nëse do merret në konsideratë që të përfshihet në sistem, do sugjeroja këtë formulë:

Proporcianal rajonal sipas 12 qarqeve aktuale, nga ku dalin gjithsesj 120 deputetë. Do të ishte më e preferueshme që mos të kishte fare koalicione parazgjedhore dhe secila parti të garonte më vete.

Advertisement

Korrektim proporcional kombëtar nga ku dalin 20 deputetë. Pragu elektoral të jetë 5 për qind në rang kombëtar. Rezultati del nominalisht për secilën parti në bazë të votave kombëtare që ka marrë në çdo qark.

Duket sikur këtu krijohen pengesa për të futur grupimet e reja në parlament, por të krijosh lehtësira të atilla ligjore vetëm për të mbushur Kuvendin me dhjetëra parti kjo krijon probleme. Lëmoshat janë në dëm të stabilitetit qeverisës të vendit dhe sjellin pasiguri politike e sociale. Një parti që nuk siguron dot 3 për qind vota në rang qarku dhe 5 për qind në rang kombëtar, nuk e di se çfarë përfaqëson.

Ndërkohë që në Shqipëri, grupime të vogla a të reja që ende s’kanë garuar, që suksesin e shpresojnë vetëm tek ndryshimi i sistemit zgjedhor, nuk na thonë se çfarë i pengon që me “lista të mbyllura” të përfshijnë personalitete të spikatura dhe me to, përfshi edhe një lider frymëzues e të besueshëm, të kërkojnë votën e popullit?

Është e çuditshme që merakun e kanë se cilët vendos nëpër lista Rama apo Basha dhe nuk përpiqen që vetë këta që kërkojnë lista të hapura t’i bëjnë listat e tyre të atilla që të jenë imponuese për elektoratin prej emrave që kanë në të.

Advertisement

Nëse Rama dhe Basha gabojnë me listat e partive të tyre respektive, këtë partitë e tjera ta marrin si avantazh, sepse u jep mundësinë grupimeve të reja që të shkëlqejnë me personalitetet e tyre.

Njëra prej akuzave që bëhet për listat e mbyllura është që ato krijojnë liderë të fortë. Në fakt, këta liderë të ashtuquajtur të “fortë”, konsiderohen kryesisht drejtuesit e dy- tri partive kryesore, sepse kryetarët e partive të tjera që rrinë në ato detyra prej 20 – 30 vitesh dhe nuk largohen pavarësisht rezultateve humbëse, nuk trajtohen si të tillë. Gjithsesi, kudo partitë identifikohen me fytyrën e liderit të tyre i cili, në emër të partisë që përfaqëson, shpalos vizionet e tij për të bindur qytetarët që ta votojnë për kryeministër të vendit.

Nëse flasim për rajonin tonë, mund të themi që në Greqi partitë kryesore identifikohen me personalitetin e fortë të Z. Micotaqis e Z. Cipras; në Maqedoninë e Veriut me Z. Zaev e Z. Mickoski; në Malin e Zi me Z. Gjukanoviç; në Kosovë me zotërinjtë Kurti, Mustafa e Veseli; në Serbi me Z. Vuçiç, e kështu me radhë. Në Gjermani u bënë vite që CDU identifikohet me personalitetin e Znj. Merkel, në Austri me Z. Kurz, në Kanada me Z. Trudeau, etj., etj.

Është krijuar mendimi se sistemi aktual i kthen kryetarët e partive në “sundimtarë” sepse përjashtojnë padrejtësisht zërat kundër nga partia. Kemi shembuj përjashtimi si ai që bëri Lulzim Basha në zgjedhjet e fundit që dëmtuan Partinë Demokratike. E çfarë pastaj? Kur vetë PD-ja s’e ka problem dhe e mban Bashën kryetar, pse duhet t’u interesojë të tjerëve se ç’ndodh me kampin demokrat?!

Advertisement

Nëse veprimi i Bashës është i gabuar, përse veprimi i zotit Boris Xhonson që largoi nga partia dhe grupi i tij parlamentar 21 deputetët “rebelë” përfshi edhe nipin e Churchill-it duhet të konsiderohet normal? Britanikët nuk e prishën shumë terezinë për këto përjashtime, bile e votuan në shumicë dërrmuese si asnjëherë tjetër Partinë Konservatore.

Nëse duket i ekzagjeruar krahasimi i mentalitetit tonë me atë britanik që ka demokraci të konsoliduar, kemi shembullin e zotit Makron, një ish-ministër i thjeshtë në qeveritë socialiste franceze. Në një moment të caktuar, ai kuptoi që skena e politikës franceze ishte në krizë lidershipi dhe nga hiçi krijoi një parti personale me të cilët fitoi presidencialet dhe shumicën në parlament. Kemi edhe lëvizje politike si “5 yjet” në Itali që bënë sukses që në garën e parë.

Si konkluzim mund të themi që kur ekzistojnë kushtet për ndryshime të forta politike, nuk përbën fare problem sistemi zgjedhor, me lista të hapura apo të mbyllura. Në qoftë se çdo subjekti i krijohen kushtet për një garë transparente dhe numërim të saktë votash, gjithkush prej partive apo koalicioneve s’ka pse ta vërë në dyshim fitoren. Çdo parti duhet ta kuptojë që ajo që të sjell në pushtet është populli dhe vota e tij. Kur vota bëhet e stërmadhe, s’ka as sistem e as format listash që e ndal ndryshimin.

Advertisement
Share.

Comments are closed.

Copyright © 2023 Struga.info | Privacy policy